|
Çevre ve Orman Bakanlığından:
KUM ÇAKIL VE BENZERİ MADDELERİN ALINMASI, İŞLETİLMESİ
VE
KONTROLÜ YÖNETMELİĞİ
BİRİNCİ BÖLÜM
Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar
Amaç
MADDE
1 – (1) Bu Yönetmeliğin amacı,
orman sayılan alanlar dışındaki yerlerden, kum, çakıl ve benzeri maddelerin
çevreye ve insan sağlığına zarar vermeyecek şekilde alınması, işletilmesi
ve kontrolü ile ilgili esasları düzenlemektir.
Kapsam
MADDE
2 – (1) Bu Yönetmelik; orman
sayılan alanlar dışındaki, ülkenin egemenlik alanlarındaki denizlerden,
akarsu ve kuru dere yataklarından, göl yataklarından ve tarım arazilerinden
kum, çakıl ve benzeri maddelerin alınması işletilmesi ve kontrolü ile
ilgili esasları kapsar.
Dayanak
MADDE
3 – (1) Bu Yönetmelik 9/8/1983
tarihli ve 2872 sayılı Çevre Kanunu’nun Ek–1 inci maddesinin birinci
fıkrasının (d) bendine
dayanılarak hazırlanmıştır.
Tanımlar
MADDE
4 – (1) Bu Yönetmelikte geçen;
a) Akarsu: Devamlı su taşıyan
doğal su yataklarını,
b) Bakanlık: Çevre ve Orman
Bakanlığını,
c) Çakıl: Cinsleri ne olursa
olsun, tane büyüklükleri veya genişlikleri 2 milimetre ile 25 santimetre
arasında değişen taş parçalarını,
ç) Çevre yönetim planı: İşletme
faaliyetleriyle ilgili, çevreye olabilecek muhtemel zararların önlenmesini
ve ortaya çıkabilecek atıklarının bertarafının
nasıl yapılacağını belirten yönetim planını,
d) Doğaya yeniden kazandırma:
İşletme faaliyetleri sebebiyle bozulan sahaların geriye düzenlenmesi, duraylılığı sağlama, düzeltme, üst toprağı serme, tohum
ekme, fidan dikme, arazi yapısı uygun yerlerde rekreasyon
alanları oluşturulması, bitkilendirme ve
ağaçlandırma işlemlerinin tümünü kapsayan faaliyetleri,
e) Duraylılık:
Bir malzeme kütlesinin veya bir yapının maruz kaldığı gerilimin
kalkmasıyla, dönüşümsüz önemli bir deformasyona veya harekete maruz
kalmaksızın, uygulanan gerilime uzun süre dayanabilmesi durumunu,
f) Faaliyet: Ülkenin egemenlik
alanlarındaki denizlerden, akarsu ve kuru dere yataklarından, göl
yataklarından ve tarım arazilerinden kum, çakıl ve benzeri maddelerin
alınması ve işletilmesi çalışmalarını,
g) Faaliyet sahibi: Denizlerden,
akarsu ve kuru dere yataklarından, göl yataklarından ve tarım arazilerinden
kum, çakıl ve benzeri malzemelerin alınması ve işlenmesi faaliyetlerini
gerçekleştirenleri,
ğ) Kum: Tabiatta tabii olarak
bulunan içerisinde %80’in altında SiO2 bulunan ariyet malzemesi ve SiO2
oranına bakılmaksızın denizlerdeki kumu,
h) Kuru dere: Mevsimsel olarak
su taşıyan tabii su yataklarını,
ı) Mendereslenme:
Akarsuların tabii veya fiziksel sebeplerle büyük kıvrımlar yaparak uzun bir
yol takip etmesini,
i) Röper:
Belli bir yeri, bir noktayı yeniden bulmak için konulan sabit işareti,
j) Talveg: Bir akarsu
yatağında, yatağın en düşük noktalarından geçen çizgisel hattı,
ifade
eder.
İKİNCİ BÖLÜM
Sınırlamalar ve Yasaklar
Kum,
çakıl alımıyla ilgili sınırlamalar ve yasaklar
MADDE
5 – (1) Bu Yönetmelik kapsamındaki
faaliyetlerle ilgili sınırlamalar ve yasaklar şunlardır;
a) İçme ve kullanma suyu temin
edilen kıta içi yüzeysel su kaynaklarında ve bunları besleyen, akar ve kuru
derelerde,
b) Termal su kaynaklarının
birinci ve ikinci derece koruma alanları içerisinde,
c) Yeraltısuyu
rezervlerini haiz akifer karakterindeki her türlü
formasyonlarda,
ç) Denizlerde kıyı çizgisi ile
kıyı kenar çizgisi arasındaki bölge ve deniz sahil şeritlerinde,
d) Kıyı çizgisinden deniz istikametine
doğru 20 metreden daha az derin denizlerde,
e) Her iki kıyısı, taşkın
tesisleri ile ıslah edilmiş olan mecralarda,
f) Mendereslerin sık olduğu
mecraların dış kurblarında,
g) Yatak şev diplerine şev
yüksekliğinin iki katından daha az bir mesafe bırakarak yaklaşmak suretiyle
şev stabilitesini tehdit edecek durumlarda,
ğ) Her iki sahilinde kum, çakıl
katmanları devamlılık gösteren mecralarda mevcut yatağın genişletilmek
istenmesi durumunda,
h) Talep edilen ocak yerinin
bir akarsu ya da derenin boğaz çıkışından sonraki rüsup konisi üzerinde
olması durumunda,
ı) Akarsu ve dere yataklarından
ocak açılması istenen sahanın akış aşağısı veya akış yukarısı ile yatağın
herhangi bir sahilinde, konumlanmış ve mevcut durumda taşkın yönünden
emniyetli olan yerleşim birimleri ve tarım arazilerinin söz konusu
kum-çakıl ocağının açılmasından sonra taşkına maruz kalacağının anlaşıldığı
hallerde,
i) Akarsu ve dere yatakları
üzerinde inşa edilmiş köprü, menfez ve benzeri sanat yapıları bulunan
akarsu ve dere yataklarında, anılan sanat yapılarından herhangi birine menba yönünde 750 metre ve mansap yönünde 1000 metreden
daha yakın mesafe bırakarak yaklaşılacak hallerde,
j)
Diğer mevzuat ve uluslararası sözleşmelerle koruma altına alınmış alanlarda
belirlenen mesafelerde,
kum,
çakıl ve benzeri maddelerin alımına yönelik kum ve çakıl ocağı açılması ve
işletilmesine izin verilmez.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Kum, Çakıl ve Benzeri Malzeme Ocağı
İşletilmesine Dair Usul ve Esaslar
Akarsu
ve kuru dere yataklarında kum, çakıl ve benzeri malzeme ocağı işletilmesine
dair usul ve esaslar
MADDE 6 – (1) Akarsu ve kuru dere yataklarında kum, çakıl ve
benzeri maddelerin alınması ve işletilmesi faaliyetini gerçekleştirecek
faaliyet sahiplerinin işletme esnasında uyması gereken esaslar şunlardır:
a) Ocak sahasının çevresi beton
kazık veya benzerleri ile işaretlenir. Ocak sahasının akarsu yatağı
içindeki başlangıç ve bitim noktaları kıyıda çakılacak en az 1,5 metre
yüksekliğindeki beton kazıklar ile belirlenir; kazıklar herhangi bir şüpheye
mahal vermeyecek şekilde sabit röper noktalarına
teknik esaslara uygun olarak yerleştirilir.
b) Malzeme alımı süresince dere
yatağının doğal formu bozulmaz, dere yatağı içerisinde yükseltiler
oluşturulmaz, 1/25.000’lik, 1/5.000’lik ve 1/1.000’lik paftalarda
gösterilen sınırlar içerisinde kalmak kaydıyla nakliye ve benzeri
faaliyetlerle çevrede bulunan tesislere, tarım, çayır, mera, yaylak, kışlak
ve orman alanlarına zarar verilmez.
c) İşletme süresince akarsu
yatağında yatak duraylılığını bozacak ve serbest
akışa engel olacak şekilde malzeme alınması, mahfuz, servis yolu ve benzeri
yapılar yapılarak suyun akış yönü değiştirilerek kıyı oyulmalarına, sedde bulunan yerlerde seddelere,
bulunmayan yerlerde ise yatak kenarlarında bulunan ocak kullanım alanı dışında
yer alan tarım alanları, meskun mahaller ve
benzeri tesislere zarar verecek şekilde yatak üzerinde çalışma yapılması
yasaktır.
ç) Ocak içerisinde servis
yolunun yataktan geçmesi durumunda, mevcut kesit daraltılmaz. Ocak yolu
olarak işaretlenen kesimin bakım ve onarım işleri ile yanlış kullanımdan
dolayı oluşabilecek hasar ve zararın tazmini faaliyet sahibince karşılanır.
d) İşletme ruhsatı süresinin
bitiminde, faaliyet sahibi tarafından akarsu veya kuru dere yatağında
gerekli arazi ıslahı ve rehabilitasyon çalışmaları
yapılarak doğal akış rejimi koşulları sağlanarak saha terk edilir.
e) Belirlenecek talveg kotundan
daha fazla derine inilmez.
f) Akarsu ve kuru dere
yataklarından malzeme alımı, akış rejimi bozulmadan ve dere yatağında mendereslenmeye meydan vermeyecek şekilde
gerçekleştirilir.
g) Akarsu ve kuru dere
yataklarından alınan malzemenin yıkanması ve elenmesi sonucunda oluşan
pasa, ruhsat alanı içerisinde çevreye ve insan sağlığına zarar vermeyecek
can ve mal emniyetini sağlayacak şekilde doğaya yeniden kazanım
çalışmalarında kullanılmak üzere depolanır.
ğ) Faaliyet esnasında
oluşabilecek atıklar çevreye ve insan sağlığına zarar vermeyecek şekilde
ilgili mevzuat doğrultusunda bertaraf edilir.
h) Kumun yıkanması esnasında
kimyasal madde kullanılmış ise oluşan atık sularının bertarafı
ilgili mevzuat çerçevesinde yapılacak olup, alıcı ortama deşarjında yıkama
işleminden sonra atık suların alıcı ortama deşarj standartları uygulanır.
ı) Kum, çakıl ve benzeri
malzeme alınan yerlere hiçbir şekilde atık bırakılmaz.
i) Faaliyet sahibince ocak
sahası içerisinde derinlik ölçümü yapılabilmesine imkan sağlayacak gerekli ekipman bulundurulur.
j) Mevcut su kalitesinin 31/12/2004 tarihli ve 25687 sayılı Resmî Gazete’de
yayımlanan Su Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliğinin ekinde yer alan
Tablo-1’e göre su kalite sınıfının belirlenerek, mevcut kalitenin
bozulmaması için gerekli tedbirler alınır.
k) Akarsu ve kuru dere
yataklarından kum, çakıl ve benzeri maddelerin alınması ve işletilmesi
faaliyetlerine ilişkin olarak Tarım ve Köyişleri
Bakanlığı’ndan söz konusu faaliyet sahası ile ilgili su ürünleri açısından
alınacak görüş doğrultusunda faaliyetler yürütülür.
Deniz
ve göl yataklarından kum, çakıl ve benzeri maddelerin alınması ile ilgili
usul ve esaslar
MADDE
7 – (1) Deniz ve göl yataklarından
kum, çakıl ve benzeri maddelerin alınması ve işletilmesini gerçekleştirecek
faaliyet sahiplerince işletme aşamasında uyulması gereken esaslar
şunlardır:
a) Ekosistem bütünlüğünün
korunması ve doğal hayata zarar verilmemesi esastır.
b) Kıyının jeomorfolojik
yapısının doğal durumu korunur.
c) Mevcut su kalitesinin
korunması için, Su Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliğinin ekindeki Tablo-2, Tablo-3 ve Tablo-4’te yer alan su kalite sınıfı
belirlenerek gerekli tedbirler alınır.
ç) Deniz ve göl rezervuarlarına
su akışı engellenmez.
d) Denizlerden, göl
yataklarından kum, çakıl ve benzeri maddelerin alınması ve işletilmesi
faaliyetlerine ilişkin olarak Tarım ve Köyişleri
Bakanlığı’ndan söz konusu faaliyet sahası ile ilgili su ürünleri açısından
alınacak görüş doğrultusunda faaliyetler yürütülür.
e) Faaliyet esnasında
oluşabilecek atıklar çevreye ve insan sağlığına zarar vermeyecek şekilde
ilgili mevzuat doğrultusunda bertaraf edilir.
f) Faaliyet sahibince ocak
sahası içerisinde derinlik ölçümü yapılabilmesine olanak sağlayacak gerekli
ekipman bulundurulur.
Sulak
alanlardan kum, çakıl ve benzeri maddelerin alınması ve işletilmesi ile
ilgili usul ve esaslar
MADDE
8 – (1) Sulak alanlardan kum,
çakıl ve benzeri maddelerin alınması ve işletilmesi faaliyetleri ile ilgili
olarak bu Yönetmelikle getirilen hükümlere ilaveten, 17/5/2005
tarihli ve 25818 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Sulak Alanların
Korunması Yönetmeliği hükümleri uygulanır.
(2) Faaliyet sahibince ocak
sahası içerisinde derinlik ölçümü yapılabilmesine olanak sağlayacak gerekli
ekipman bulundurulur.
Tarım
arazilerinden kum, çakıl ve benzeri maddelerin alınması ve işletilmesi ile
ilgili usul ve esaslar
MADDE
9 – (1) Faaliyet sahipleri tarım
arazilerinden, kum, çakıl ve benzeri maddelerin alınması ile ilgili
faaliyetlerini 3/7/2005 tarihli ve 5403 sayılı
Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu çerçevesinde yürütürler.
(2)
Tarım arazilerinden alınan malzemenin yıkanması ve elenmesi sonucunda
oluşan pasa, ruhsat alanı içerisinde çevreye ve insan sağlığına zarar
vermeyecek can ve mal emniyetini sağlayacak şekilde araziyi yeniden kazanım
çalışmalarında kullanılmak üzere depolanır.
Faaliyet
ile ilgili başvuru
MADDE
10 – (1) 16/12/2003
tarihli ve 25318 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Çevresel Etki
Değerlendirmesi Yönetmeliği uyarınca çevresel etki değerlendirmesi raporu
hazırlaması zorunlu ya da gerekli faaliyet sahipleri, çevresel etki
değerlendirmesi raporunun eki olarak Doğaya Yeniden Kazandırma Planını,
çevre yönetim uygulama takvimini ve bu plan ve takvimi aynen uygulayacağını
gösterir noter tasdikli taahhüdü ilgili makamlara sunmakla ve projelerini,
verilen kararlara göre gerçekleştirmekle yükümlüdürler.
(2) Çevresel
Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği uyarınca çevresel etki değerlendirmesi
gerekli değildir kararı verilen faaliyet sahipleri ve Çevresel Etki
Değerlendirmesi Yönetmeliği dışındaki faaliyet sahipleri bu Yönetmeliğin
Ek-1’inde formatı verilen Çevre Yönetim Planını ve bu planı aynen
uygulayacaklarını gösterir noter tasdikli taahhüdü ilgili İl Çevre ve Orman
Müdürlüğüne üç nüsha halinde vermekle ve faaliyetlerini, verdikleri plan ve
taahhüde göre gerçekleştirmekle yükümlüdürler.
Çevre
yönetim planının incelenmesi ve onaylanması
MADDE
11 – (1) Faaliyet sahibince
hazırlatılacak Çevre Yönetim Planını, çevresel etki değerlendirmesi raporu
ekinde ilgili makamlara sunulur. Çevre Yönetim Planı ile ilgili inceleme,
değerlendirme ve onaylama süreci çevresel etki değerlendirmesi raporu ile
birlikte Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliğinin hükümleri
çerçevesinde yürütülür.
Çevre
yönetim planı hazırlayacaklarda aranacak şartlar
MADDE
12 – (1) Çevresel etki
değerlendirmesi raporu hazırlamaya yetkili kurum ve kuruluşlar, aynı
zamanda çevre yönetim planını da hazırlamaya yetkilidir.
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
Çeşitli ve Son Hükümler
İzleme
MADDE
13 – (1) Faaliyetler, faaliyet
sahibince verilen çevre yönetim planı ve bu Yönetmelik hükümleri kapsamında
ilgili İl Çevre ve Orman Müdürlüğünce izlenir.
Denetim
MADDE
14 – (1) Bu Yönetmelik
çerçevesindeki denetimlerde, Çevre Kanununun 12 nci
maddesi uyarınca Bakanlık, İl Çevre ve Orman Müdürlüğü ve Bakanlıkça yetki
devri yapılmış kurum veya kuruluşlar yetkilidir.
Yaptırım
MADDE
15 – (1) Bu Yönetmelik hükümlerine
aykırı faaliyette bulunanlara Çevre Kanunu’nun 20 nci
maddesi birinci fıkrası (l) bendinin ikinci paragrafına göre idari para
cezası ve 15 inci maddesi uyarınca faaliyeti durdurma yaptırımı
uygulanır.
Raporlama
MADDE
16 – (1) İl çevre ve orman
müdürlüğü, faaliyet sahiplerince verilen çevre yönetim planlarının
koordinatları ve planın gerçekleşme durumunu gösterir raporları her yıl
mart ayı sonuna kadar Bakanlığa bildirmekle yükümlüdür.
Tebliğ
çıkarma yetkisi
MADDE
17 – (1) Bakanlık bu Yönetmeliğin
uygulanması ile ilgili olarak ihtiyaç olması halinde tebliğ çıkartabilir.
Faaliyette
bulunan işletmelerin başvurusu
GEÇİCİ MADDE 1 – (1) Bu
Yönetmelik kapsamında halen faaliyette bulunan faaliyet sahipleri bu
Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren bir yıl içinde bu
Yönetmeliğin Ek-1’inde formatı verilen Çevre Yönetim Planını ve bu planı
aynen uygulayacaklarını gösterir noter tasdikli taahhüdü İl Çevre ve Orman
Müdürlüğüne vermek ve faaliyetlerini bu plan ve taahhüde göre
gerçekleştirmekle yükümlüdürler.
Çevresel etki değerlendirmesi sürecindeki faaliyet sahiplerinin
başvurusu
GEÇİCİ MADDE 2 – (1) Bu
Yönetmeliğin yayım tarihi itibarı ile çevresel etki değerlendirmesi süreci
devam eden faaliyet sahipleri süreç içerisinde bulunduğu aşamaya
bakılmaksızın bu Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren üç ay
içinde, belirtilen Doğaya Yeniden Kazanım Planını, Çevre Yönetim Planı
uygulama takvimi hazırlamak ve bu planı ve takvimi aynen uygulayacağını
gösterir noter tasdikli taahhüt ile planı Bakanlığa sunmakla yükümlüdür. Bu plan, takvim ve taahhüt çevresel etki
değerlendirmesi raporuyla birlikte Bakanlıkça değerlendirilir.
(2) Bu
Yönetmeliğin yayım tarihi itibarı ile Çevresel Etki Değerlendirmesi
Yönetmeliği Ek-II’ye tabi olup, proje tanıtım
dosyası hazırlamış proje sahipleri bu Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği
tarihten itibaren üç ay içinde proje tanıtım dosyası’nın eki olarak bu
Yönetmeliğin Ek-1’inde formatı verilen Çevre Yönetim Planını hazırlamak, bu
planı aynen uygulayacağını gösterir noter tasdikli taahhüdü ilgili
makamlara sunmak ve projelerini verilen plan ve taahhütlere göre
gerçekleştirmekle yükümlüdürler.
(3) Bu
Yönetmeliğin yayım tarihi itibarı ile çevresel etki değerlendirmesi olumlu
kararı verilmiş faaliyet sahipleri bu Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği
tarihten itibaren bir yıl içinde bu Yönetmelik ekinde formatı verilen Çevre
Yönetim Planını hazırlamak ve bu planı aynen uygulayacağını gösterir noter
tasdikli taahhüt ile planı il çevre ve orman müdürlüğüne vermekle
yükümlüdür.
Yürürlük
MADDE
18 – (1) Bu Yönetmelik yayımı
tarihinde yürürlüğe girer.
Yürütme
MADDE
19 – (1) Bu Yönetmelik hükümlerini
Çevre ve Orman Bakanı yürütür.
EK-1
ÇEVRE YÖNETİM PLANI
1.
Projenin Özellikleri
a) Projenin İş Akım Şeması,
Kapasitesi, Kapladığı Alan,
Teknolojisi, Çalışacak Personel Sayısı.
b) Doğal Kaynakların Kullanımı.
(Arazi Kullanımı, Su Kullanımı, Kullanılan Enerji Türü vb.)
c) Arazinin Hazırlanması,
İşletme ve Rehabilitasyon Alanlarında Oluşan Atıkların Miktarı ve Fiziksel,
Kimyasal, Biyolojik Özellikleri.
ç) Kullanılan Teknoloji ve
Malzemelerden Kaynaklanabilecek Kaza Riski.
d) Projenin Olası Çevresel
Etkilerine Karşı Alınacak Tedbirler.
2. Projenin Yeri
a) Mevcut Arazi Kullanımı ve
Kalitesi. (Tarım Alanı, Orman Alanı, Planlı Alan, Su Yüzeyi vb.)
b) Çevresel Etki
Değerlendirmesi Yönetmeliği Ek-V’deki Duyarlı
Yöreler Listesi Dikkate Alınarak (sulak alanlar, kıyı kesimleri, dağlık ve
ormanlık alanlar, tarım alanları, milli parklar, özel koruma alanları,
nüfusça yoğun alanlar, tarihsel, kültürel, arkeolojik, vb. önemli alanlar,
erozyon alanları, heyelan alanları, ağaçlandırılmış alanlar, potansiyel
erozyon ve ağaçlandırma alanları ile 16/12/1960
tarihli ve 167 sayılı Yer Altı Suları Hakkında Kanun gereğince korunması
gereken akiferler) Doğal Çevrenin Değerlendirilmesi.
3.
Doğaya Yeniden Kazandırma Planı (Çevresel Etki Değerlendirmesi Raporu
hazırlayanlar hazırlayacak)
4.
Çevre Yönetim Planı Uygulama Takvimi (Çevresel Etki Değerlendirmesi Raporu
hazırlayanlar hazırlayacak)
|