Tebliğ

Kamu İhale Kurumundan:

Kamu İhale Genel Tebliği

 

İÇİNDEKİLER

BİRİNCİ BÖLÜM

4734 SAYILI KAMU İHALE KANUNU

I- 4734 sayılı Kanunun Kapsamına İlişkin Hususlar

II- Kanun Kapsamında Yer Almayan Tüzel Kişilikler

A. 4734 sayılı Kanunun 2 nci Maddesinin İkinci Fıkrasında Belirtilen İdareler

B. Diğer Tüzel Kişilikler

C. İdarelerin Kamu Kaynağı Kullanımını Gerektirmeyen İşleri

D. İdareler Arası Kaynak Aktarımları

E. İdarelerin Kendilerine Bağlı Döner Sermayelerden Yapacakları Alımlar

F. İdarelerin Bankalar Aracılığı ile Yapacakları Fatura Tahsilat İşleri

G. Elektrik, Su, Doğalgaz Gibi Mevzuatın Verdiği Yetki Çerçevesinde Sunulan ve Tekel  Niteliği Bulunan Mal ve Hizmetlerin Temini

H. Diğer Hususlar

III- İstisnalara İlişkin Düzenlemeler:

IV- 4734 sayılı Kanunun 3 üncü Maddesinin (g) Bendine İlişkin Açıklamalar

V- Tanımlar

A. Ağaçlandırma, Erozyon Kontrolü ve Fidan Dikim İşlerinin Niteliği

B. İhale Yetkilisi ve İhale Komisyonu

C. Bakım ve Onarıma İlişkin İhaleler

D. Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası

VI- Vergiler ve Yeni Türk Lirası

A. Vergiler

B. Yeni Türk Lirası Uygulaması

VII- Eşik Değerler

A. Döner Sermayeli Kuruluşların Tabi Oldukları Eşik Değerler

B. Yerli İstekli

C. Yerli Malı Belgesi

D. Serbest Bölgede Yerli İstekli ve Yerli Malı

E. Eşik Değerlere Göre İhalelerin Yabancı İsteklilere Açılması ve Fiyat Avantajı Uygulaması

VIII- Ekonomik ve Mali Yeterlik ile Mesleki ve Teknik Yeterliğe İlişkin Açıklamalar

A. İhalelerde İstenecek Yeterlik Belgelerinin ve Yeterlik Kriterlerinin İhale ve Ön Yeterlik Dokümanları ile İhale İlan ve Davet Belgelerinde Belirtilmesi

B. İş Deneyimi Belgeleri

C. Belli İstekliler Arasında İhale Usulü veya Pazarlık Usulü ile Yapılan İhalelerde Yeterlik  Kriterlerinin Belirlenmesi

D. İhaleden Önce Aslı İdareye Sunulan Belgelerin İdarelerce Onaylanması

E. Belgelerin Sunuluş Şekli

F. İş Deneyim Belgesinin Başka Bir Tüzel Kişiye Kullandırılmayacağına İlişkin Taahhütname ile İsteklilerin Ortaklık ve/veya Hisseleri İçin Verecekleri Beyanname

G. Koruma ve Güvenlik Hizmet Alımlarında Yeterlik

H. Mal Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliğinin 29 Uncu Maddesinin (B) Bendi  ile  33 Üncü Maddelerine Göre Sunulacak Belgelerin Tespiti 

I. Deneyime İlişkin Referans

J. Bilanço ve İş Hacmine İlişkin Belgeler

K. Mal ve Hizmet Alımlarında Aynı Fiyatın Teklif Edilmesi

L. Hizmet Alım İhalelerinde Kalite Belgelerine İlişkin Hususlar

M. Hizmet Alım İhalelerinde Yeterliğe İlişkin Diğer Hususlar

N. Yurt Dışında Yapılan Eğitime İlişkin Diplomaların İhalelerde Kullanımı

O. Yapım İşleri İhalelerinde İsteklinin Organizasyon Yapısına ve Personel Durumuna İlişkin Belgeler

P. Mal Alımı İhalelerinde İlgili Mevzuatı Çerçevesinde İstenilecek Belgeler

R. Akaryakıt Alım İhalelerinde Dikkat Edilecek Hususlar

IX- İsteklilerden 10 uncu Maddenin Son Fıkrasına Göre İstenecek Belgeler

X- Yapım İşleri İhalelerinde Teklif ve Sözleşme Türünün Tespitinde Uyulması Gereken Hususlar

XI- Mal Alım İhalelerinde Teknik Şartnameler 

XII- İhale İlanı ve İhale Dokümanına İlişkin Açıklamalar

A. İhale İlanının Yapılış Şekline İlişkin Hususlar

B. İhale İlanlarındaki Hatalı Hususların Düzeltilmesi

C. Zeyilname İle İhale Dokümanında Değişiklik Yapılması

D. CD Ortamında Hazırlanan İhale Dokümanının Güvenliğinin Sağlanması ve Buna İlişkin Esaslar

E. Yapım İşlerinde Çalışılmayacak Günler

F. İşyerinin Görülmesi

G. Danışmanlık Hizmet Alımlarının Pazarlık Usulü veya Doğrudan Teminle Karşılanabilmesi

H. Kit Karşılığı Cihaz Alımı

XIII- Tekliflerin Alınması ve Değerlendirilmesi

A. Kanunun 36 ncı Maddesine Göre İhalenin Birinci Oturumunda Yapılacak İş ve İşlemler Hakkında Açıklamalar

B. Belgelerin İdarelerce Teyit Ettirilmesi

C. Yaklaşık Maliyetin Üzerindeki Teklifler

D. Alternatif Teklifler

E. Teklif Zarflarının Yapıştırılan Yerinin Mühürlenmesi

F. Tekliflerin Son Verilme Tarih ve Saati

G. Personel Çalıştırılmasına Dayalı Hizmet Alımlarında Teklif Fiyata Dahil Olacak Masraflar

H. Aşırı Düşük Teklif Değerlendirmesi

I. Kısmi Teklif

J. Yapım İşlerinde Karma Teklif

K. Aritmetik Hata

L. İdarelerce, Eksik Belge ve Bilgilerin Tamamlatılması

M. Teklif Geçerlilik Süresinin Dolmasından Sonra Sözleşme Yapılması

XIV- Teminatlar

A. Teminat Mektuplarının Şekli

B. Geçici Teminat Mektuplarının Süresi

C. Teminat Olarak Alınacak Değerler

XV- İhalelere Katılmaktan Yasaklamaya İlişkin Açıklamalar

A. İhalelere Katılmaktan Yasaklama Kararı Verilirken Uyulacak Hususlar

B. Doğrudan Temin Usulünde Yasaklama Kararı

C. Yasaklama Kararının Verilmesi Gereken Sürenin Başlangıcı

D. Yasaklamaya İlişkin Sürenin Hukuki Niteliği

E. Yasaklı Firmanın Ürününün Yetkili Bayi Ya Da Başka Bir Satıcı Tarafından Teklif Edilmesi  

F. İş Ortaklığını Oluşturan Ortaklardan Birinin Yasak Fiil ve Davranışlarda Bulunduğunun Ortaya Çıkması Halinde İzlenecek Yöntem

G. Teminatların Gelir Kaydedilmesi

H. Haklarında Yasaklama Kararı Verilen Şirket Ortak veya Ortaklarının Durumu

I. Haklarında Kamu Davası Açılmasına Karar Verilenler

J. Haklarında Kamu Davası Açılanlara İlişkin Gerçekleştirilen Teyit İşlemleri

XVI- Birden Fazla Yılı Kapsayan ve Yatırım Niteliğinde Olan İşlere Ait İhalelerin Yapılma Zamanı

XVII- Süreklilik Arz Eden Mal ve Hizmet Alımlarının Kesintiye Uğratılmadan Temini

XVIII- 4734 sayılı Kanunun 62 nci Maddesinin (ı) Bendinin Uygulanmasına İlişkin Açıklamalar

XIX- Doğrudan Temine İlişkin Açıklamalar

A. Genel Olarak

B. İhtiyacın Gerçek veya Tüzel Tek Kişiden Temini

C. İhtiyacın Özel Bir Hakka Sahip Gerçek veya Tüzel Tek Kişiden Temini

D. 4734 sayılı Kanunun 22 nci Maddesinin (c) bendi Uyarınca Mal ve Hizmetlerin İlk Alım Yapılan Gerçek veya Tüzel Kişiden Temini

E. 4734 sayılı Kanunun 22 nci Maddesinin (d) Bendi Gereğince İhtiyaçların Temini

F. Taşınmaz Mal Alımı ve Kiralanması

G. İlaç, Tıbbi Sarf Malzemeleri ile Test ve Tetkik Sarf Malzemesi Alımları

H. Milletlerarası Tahkim Davaları İçin Alınacak Hizmetler

 

İKİNCİ BÖLÜM

4735 SAYILI KAMU İHALE SÖZLEŞMELERİ KANUNU

I- Mutad Sözleşme

II- Yapım İşleri ile Mal veya Hizmet Alımlarının Denetim ve Kontrollük İş ve İşlemleri

III- İhale Usullerine Tabi Olmadan İhtiyaçların Kamu Kuruluşlarından Karşılanması Yöntemiyle 1/1/2003 Tarihinden Önce Protokole Bağlanmış veya Protokol Çalışmalarına Başlanmış Olan İşler

IV- Süreklilik Arz Eden Hizmet Alımlarında İşe Başlama Tarihi

V- Mücbir Sebep Halleri

VI- Sözleşme Konusu Hazır Halde Alınıp Satılan Bir Mal Olan İhalelerde Kesin Teminat ve Ek Kesin Teminatın Geri Verilmesi

VII- Sözleşmenin Uygulanmasına İlişkin Hususlar

A. İdare İle Yüklenici Arasında Sözleşmenin Karşılıklı Olarak Feshedilmesi  ve Kesin Teminatın İade Edilmesi

 B. İhalenin Kurul Kararı ile İptalinin Hukuki Sonuçları

VIII- Mal ve Hizmet Alımlarında İş Artışı

IX- 1/1/2003 Tarihinden Önce İhale Edilmiş ve Devam Etmekte Olan Yapım İşlerinde Meydana Gelen İş Artışlarının Durumu

X- Sözleşmenin Devrine İlişkin Açıklamalar

XI- 1/1/2003 Tarihi İtibarıyla Yürürlüğü Devam Eden Sözleşmeler

XII- Hizmet Alımlarında Fiyat Farkı

A. Hakediş Düzenleme Tarihi

B. Personel Ücretleri ile İlgili Fiyat Farkı Hesabı

C. Fiyat İndeksleri

D. Fiyat Farkı Hesabına İlişkin Örnekler

XIII-Mal Alımlarına İlişkin Fiyat Farkı Hesabında Uygulanacak Esaslara İlişkin Hususlar

 

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

İHALE KONTROL SİSTEMİNE İLİŞKİN AÇIKLAMALAR

I- İhale Kayıt Numarası (İKN)

II- Kamu İhale Bültenine İlişkin Genel Esaslar

III- İhale Üzerinde Kalan İsteklinin İhalelere Katılmaktan Yasaklı Olup Olmadığının Teyit Ettirilmesi

IV- Doğrudan Temin Kayıt  Formu

V- İhale Sonuç Formu

VI- İhale Kontrol Sisteminden Yararlanırken Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar

 

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM

DİĞER HUSUSLAR

KAMU İHALE GENEL TEBLİĞİ

GİRİŞ

Bu Tebliğ, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu ve 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanununun uygulanmasında karşılaşılan tereddütlere açıklık getirilmesi ve bu hususlarda taraflarca uyulması gerekli esasların belirlenmesi amacıyla 4734 sayılı Kanunun 53 üncü maddesine dayanılarak hazırlanmıştır.

İhale öncesi işlemler, ihale dokümanının hazırlanması, ihale işlemlerinin yürütülmesi ve sonuçlandırılması ile sözleşmenin uygulanmasında idarelerce bu Tebliğde belirtilen hususlara uyulması gerekmektedir.

BİRİNCİ BÖLÜM

4734 SAYILI KAMU İHALE KANUNU

I- 4734 sayılı Kanunun Kapsamına İlişkin Hususlar

4734 sayılı Kanunun 2 nci maddesinin birinci fıkrasında yer alan idareler Kanunun yürürlüğe girdiği 1/1/2003 tarihinden itibaren bu Kanun kapsamında olup, Kamu İhale Kurulunun kapsama ilişkin almış olduğu kararlar tereddütleri gidermek ve durumu tespit etmekten ibarettir. Bu çerçevede, Kurulun hakkında karar almış olduğu idareler karar tarihi itibarıyla değil, Kanunun yürürlük tarihi itibarıyla kapsamda olup, hakkında karar alınmamış idarelerin de kapsama ilişkin hukuki durumları değişmemiştir.

II- Kanun Kapsamında Yer Almayan Tüzel Kişilikler

A. 4734 sayılı Kanunun 2 nci Maddesinin İkinci Fıkrasında Belirtilen İdareler

4734 sayılı Kanunun 2 nci maddesinin ikinci fıkrasında 4964 sayılı Kanunun 1 inci maddesi ile yapılan değişiklikle enerji, su, ulaştırma ve telekomünikasyon sektörlerinde faaliyet gösteren teşebbüs, işletme ve şirketlerin 4734 sayılı Kanun kapsamı dışında olduğu hükme bağlanmıştır.

4734 sayılı Kanunun, 4964 sayılı Kanunla değişik 2 nci maddesinin 1 inci fıkrasında;

a) Genel bütçeye dahil daireler, katma bütçeli idareler, özel idareler ve belediyeler ile bunlara bağlı; döner sermayeli kuruluşlar, birlikler, tüzel kişiler,

b) Kamu iktisadi kuruluşları ile iktisadi devlet teşekküllerinden oluşan kamu iktisadi teşebbüsleri,

c) Sosyal güvenlik kuruluşları, fonlar, özel kanunlarla kurulmuş ve kendilerine kamu görevi verilmiş tüzel kişiliğe sahip kuruluşlar (mesleki kuruluşlar ve vakıf yükseköğretim kurumları hariç) ile bağımsız bütçeli kuruluşlar,

d) (a), (b) ve (c) bentlerinde belirtilenlerin doğrudan veya dolaylı olarak birlikte ya da ayrı ayrı sermayesinin yarısından fazlasına sahip bulundukları her çeşit kuruluş, müessese, birlik, işletme ve şirketlerin,

her türlü kaynaktan karşılanan mal ve hizmet alımları ile yapım ihalelerinin,

e) 4603 sayılı Kanun kapsamındaki bankaların yapım ihalelerinin,

4734 sayılı Kanun hükümlerine göre yürütüleceği hükmüne yer verilmek suretiyle, 4734 sayılı Kanuna tabi kurum ve kuruluşlar  belirlendikten sonra, 2 nci fıkrasında, enerji, su, ulaştırma ve telekomünikasyon sektörlerinde faaliyet gösteren teşebbüs, işletme ve şirketlerin 4734 sayılı Kanun kapsamı dışında olduğu hüküm altına alınmış, ancak 4734 sayılı Kanunun Geçici 4 üncü maddesine 4964 sayılı Kanun ile eklenen 5 inci fıkrasında ise enerji, su, ulaştırma ve telekomünikasyon sektöründe faaliyet gösteren teşebbüs, işletme ve şirketlerin özel kanunları yürürlüğe konuluncaya kadar bu Kanunun 3 üncü maddesinin (g) bendi hükmüne, bu bent kapsamında yer almayan mal ve hizmet alımları ile yapım işlerinde ise Kanunun diğer hükümlerine tabi oldukları hükme bağlanmıştır.

4734 sayılı Kanunun 4964 sayılı Kanunla değişik “İstisnalar” başlıklı 3 üncü maddesinde ise, Kanun kapsamındaki kamu kurum ve kuruluşlarının 4734 sayılı Kanundan istisna edilen mal ve hizmet alımları düzenlenmiş olup, maddenin (g) bendinde, 2 nci maddenin birinci fıkrasının (b) ve (d) bentlerinde sayılan kuruluşların sınai ve ticari faaliyetleri çerçevesinde; doğrudan mal ve hizmet üretimine veya ana faaliyetlerine yönelik ihtiyaçlarının temini için yapacakları, Hazine garantisi veya doğrudan bütçenin transfer tertibinden aktarma yapmak suretiyle finanse edilenler dışındaki yaklaşık maliyeti ve sözleşme bedeli 3.796.571,00-YTL.’yi aşmayan mal veya hizmet alımlarının, 4734 sayılı Kanun hükümlerinden istisna edildiği hükmüne yer verilmiş, aynı Kanunun geçici 4 üncü maddesinin 4964 sayılı Kanunla değişik 3 üncü fıkrasında, bu Kanunun 3 üncü maddesinin (g) bendi kapsamındaki mal ve hizmetlerin, ilgili kuruluşların talebi üzerine,  Kamu İhale Kurumu tarafından belirleneceği kurala bağlanmıştır.

 Buna göre; enerji, su, ulaştırma ve telekomünikasyon sektöründe faaliyet gösteren teşebbüs, işletme ve şirketler de dahil olmak üzere 2 nci maddenin (b) ve (d) bendinde belirtilen kurum ve kuruluşlar; anılan Kanunun geçici 4 üncü maddesinin 5 inci fıkrası uyarınca mal ve hizmet alımları ile yapım işi ihalelerini 4734 sayılı Kanun hükümlerine göre yürütecekler, ancak ticari ve sınai faaliyetleri çerçevesinde; doğrudan mal ve hizmet üretimine veya ana faaliyetlerine yönelik ihtiyaçlarının temini için yapacakları, Hazine garantisi veya doğrudan bütçenin transfer tertibinden aktarma yapmak suretiyle finanse edilenler dışındaki yaklaşık maliyeti ve sözleşme bedeli 3.796.571,00-YTL.’yi aşmayan mal veya hizmet alımlarını istisna hükmünden yararlanarak sağlayabileceklerdir.

Öte yandan Mevzuatımızda, teşebbüs ve işletme tanımlarına 233 sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri Hakkındaki Kanun Hükmünde Kararnamede yer verilmiştir.

Buna göre:

Teşebbüs: İktisadi devlet teşekkülü ile kamu iktisadi kuruluşunun ortak adıdır.

İktisadi Devlet Teşekkülü: Sermayesinin tamamı Devlete ait, iktisadi alanda ticari esaslara göre faaliyet göstermek amacıyla kurulan kamu iktisadi teşebbüsüdür.

Kamu İktisadi Kuruluşu: Sermayesinin tamamı Devlete ait olan ve tekel niteliğindeki mallar ile temel mal ve hizmet üretmek ve pazarlamak üzere kurulan kamu hizmeti niteliği ağır basan kamu iktisadi teşebbüsüdür.

Müessese: Sermayesinin tamamı bir iktisadi devlet teşekkülüne veya kamu iktisadi kuruluşuna ait olup, ona bağlı işletme veya işletmeler topluluğudur.

İşletme: Müesseselerin ve bağlı ortaklıkların mal ve hizmet üreten fabrika ve diğer birimleri olarak tanımlanmıştır.

Şirket ise Borçlar Kanununun 520 inci maddesinde iki veya daha çok kimsenin emeklerini ve mallarını ortak bir amaca erişmek için birleştirmeleri olarak tanımlanmıştır.

Yukarıda belirtilen hükümler birlikte değerlendirildiğinde; 4734 sayılı Kanunun 2 nci maddesinin 1 inci fıkrasının (b) bendi uyarınca, kamu iktisadi kuruluşları ile iktisadi devlet teşekküllerinden oluşan kamu iktisadi teşebbüsleri ve aynı maddenin (d) bendi uyarınca 2 nci maddenin (a), (b), ve (c) bentlerinde belirtilen kuruluşların doğrudan veya dolaylı olarak, birlikte ya da ayrı ayrı sermayesinin yarısından fazlasına sahip bulundukları her çeşit kuruluş, müessese, birlik, işletme ve şirketler ile sermayesinin yarısından fazlasının 2 nci maddenin (a), (b) ve (c) bentlerinde sayılan kuruluşlara ait olması koşulu ile enerji, su, ulaştırma ve telekomünikasyon sektörlerinde faaliyet gösteren teşebbüs, işletme ve şirketler, 4734 sayılı Kanunun 3 üncü maddesinin (g) bendinde yer alan istisna hükmünden yararlanabileceklerdir.

4734 sayılı Kanunun 3 üncü maddesinin (g) bendi ve geçici 4 üncü maddesinin 3 üncü ve 5 inci fıkrası uyarınca ticari ve sınai faaliyetleri çerçevesinde doğrudan mal ve hizmet üretimine veya ana faaliyetlerine yönelik mal ve hizmetlerin belirlenmesi amacıyla Kamu İhale Kurumu’na başvuracakların belirtilen koşulları taşımaları gerekmektedir.

B. Diğer Tüzel Kişilikler

1163 sayılı Kooperatifler Kanununa göre kurulan Organize Sanayi Bölgeleri ile Küçük Sanayi Siteleri ile uluslararası anlaşma ile kurulan ve 4734 sayılı Kanunun 2 nci maddesinde belirtilen idareler niteliğinde hukuki statüye sahip olmayan Türk Kültür ve Sanatları Ortak Yönetimi (TÜRKSOY)’un, organı konumunda bulunan ve Daimi Konseyin aldığı kararlar doğrultusunda Sekreterya görevini yürüten TÜRKSOY Genel Müdürlüğü, 4734 sayılı Kanun kapsamında bulunmamaktadır.

C. İdarelerin Kamu Kaynağı Kullanımını Gerektirmeyen İşleri

1- Kamuya ait taşınmaz malların kamu harcaması yapılmasını gerektirmeyen ve bütçeden ödenek kullanımı söz konusu olmayan kat ve/veya arsa karşılığı inşaat yapım işleri 4734 sayılı Kanun kapsamında yer almamaktadır

2- Kamu kaynağı kullanılmayan ve bedeli öğrenci velileri tarafından ödenen, hizmet sunucusunun idare tarafından belirlenmediği ve sadece talep edenlerin faydalandığı ilköğretim ve ortaöğretim öğrenci taşıma hizmeti alımları, 4734 sayılı Kanun kapsamında yer almamaktadır.

3- İdarelere Kanun kapsamı dışındaki kişilerin tasarrufunda bulunan kaynaklardan yapılacak şartlı bağışlarda, bağış şartlarının 4734 sayılı Kanunun uygulanmasını olanaksız hale getirmesi halinde, şartlı olarak yapılacak bağışlarla sınırlı alımlar, Kanun kapsamında bulunmamaktadır.

D. İdareler Arası Kaynak Aktarımları

4734 sayılı Kanunun 2 nci maddesine göre kapsamdaki idarelerin kullanımında bulunan her türlü kaynaktan karşılanan mal ve hizmet alımları ile yapım işleri bu Kanun hükümlerine göre yürütülür. Dolayısıyla Kanun kapsamındaki bir idare tarafından yine Kanun kapsamındaki başka bir idareye aktarılacak kaynaklar da 4734 sayılı Kanun hükümlerine göre kullanılacaktır.

Öte yandan bakanlıklar, kamu kurum ve kuruluşları, vakıflar, dernekler veya özel kuruluşların tanıtım projeleri için Başbakanlık Tanıtma Fonundan tahsis edilen kaynakların anılan kuruluşlarca kullanılmasında aktarılan kaynağı kullanacak olan kurum ve kuruluşların 4734 sayılı Kanun kapsamında olup olmadığına göre değerlendirilmesi gerekmektedir. Başbakanlık Tanıtma Fonu Kurulu Başkanlığı tarafından 4734 sayılı Kanun kapsamında olan kurum ve kuruluşlara aktarılan kaynaktan karşılanacak mal veya hizmet alımları ile yapım işleri ihaleleri 4734 sayılı Kanun hükümlerine göre yürütülecek olup,  Başbakanlık Tanıtma Fonu Kurulu Başkanlığı tarafından 4734 sayılı Kanun kapsamında bulunmayan bir kuruluşa aktarılan ve ilgili kamu kuruluşu veya Tanıtma Fonu Genel sekreterliği sorumluluğunda yürütülecek projelere ilişkin kaynağın ise 4734 sayılı Kanun hükümlerine göre harcanması zorunluluğu bulunmamaktadır.

E. İdarelerin Kendilerine Bağlı Döner Sermayelerden Yapacakları Alımlar

Genel bütçeye dahil dairelerle katma bütçeli idarelerin yürütmekle yükümlü oldukları bazı kamu hizmetlerinin finansmanında ilgili bütçeden ayrılacak sermayenin işletilmesiyle elde edilecek gelirin kullanılmasının hizmet gereklerine daha uygun görülmesi halinde, kanunla veya kanunun belirlediği esaslar çerçevesinde ve kanunun verdiği yetkiye dayanılarak kurulan döner sermaye işletmelerine ilişkin olarak mevzuatımızda genel hükümleri içeren bir yasal düzenleme bulunmamaktadır.

Bununla birlikte, döner sermaye işletmelerinin konuları, ilgili bütçeden ayrılacak sermaye veya bu sermayenin tespitindeki usul, elde edilecek gelire ilişkin işlem ve kuralları kuruluş kanunlarında veya idareye döner sermaye işletmesi kurma yetkisi tanıyan kanunlarda belirlenmektedir.

Genellikle ayrı bir tüzel kişiliği bulunmayan ve idareler bünyesinde yer alan döner sermaye işletmelerinin yürüttüğü faaliyetler; idarelerin görev alanındaki kamu hizmetlerinden, nitelikleri gereği farklı bir finansman modeli çerçevesinde örgütlenmesi kamu yararına daha uygun görülen hizmetlerdir. İdarelerin bu ihtiyaçları karşılamak için kendi bünyelerinde kurdukları döner sermaye işletmelerinden 4734 sayılı Kanunda öngörülen usuller ile mal veya hizmet satın alması söz konusu olmayacak; kendi görev alanlarına giren faaliyetlerin daha hızlı ve sağlıklı yürütülebilmesi için bünyelerinde kurmuş oldukları döner sermaye işletmelerinden ihale usulü ile alım yapmaları döner sermaye işletmelerinin varlık sebebine aykırılık teşkil edecektir.

Bu nedenlerle; idareler kendi bünyelerinde kurulmuş birimleri niteliğinde bulunan ve kanunla ayrı bir tüzel kişilik kazandırılmayan döner sermaye işletmelerinden, bu işletmelerin faaliyet konuları ile sınırlı olmak kaydıyla, ürettikleri mal ve hizmetler 4734 sayılı Kanunla öngörülen ihale usullerine tabi olmadan temin edebileceklerdir.

Öte yandan tüzel kişiliği olup olmadığına bakılmaksızın döner sermayeli kuruluşlar da 4734 sayılı Kanun kapsamında bulunmaktadır.

F. İdarelerin Bankalar Aracılığı ile Yapacakları Fatura Tahsilat İşleri

4734 sayılı Kanun kapsamında bulunan ve mevzuatları uyarınca mal ve hizmet sunan idareler tarafından düzenlenen faturaların bankalar aracılığıyla tahsil edilebilmesini teminen idareler ve bankalar arasında yapılan protokollere ilişkin sürelerin sona ermesi nedeniyle bankalar tarafından sunulan otomatik ödeme veya vezneden yapılacak fatura tahsilatı hizmetinin 4734 sayılı Kanun hükümleri çerçevesinde ihale edilip edilemeyeceği hususunda uygulamada tereddütler bulunduğu anlaşılmaktadır. 

Mevzuatları uyarınca kamu kurum ve kuruluşlarınca sunulan mal ve hizmetlere karşılık düzenlenen faturaların bankalar aracılığıyla tahsil edilmesinde, idare bütçesinden harcama yapılmasını gerektirmeyen hallerde, bu aracılığın 4734 sayılı Kanun kapsamında ihale edilmesi mümkün bulunmamaktadır.

Bu itibarla; mevzuatları uyarınca kamu kurum ve kuruluşlarınca sunulan elektrik, su, doğalgaz, telefon ve benzeri hizmetler karşılığında aboneler adına düzenlenen faturaların idare adına bankalar tarafından tahsil edilmesi işi, söz konusu kaynağın kamu kaynağı olması nedeniyle kamu yararı ve menfaatleri korunmak ve yürürlükteki mevzuat çerçevesinde protokol/sözleşme düzenlenmek suretiyle 4734 sayılı Kanun hükümleri dışında temin edilebilecektir.

G. Elektrik, Su, Doğalgaz Gibi Mevzuatın Verdiği Yetki Çerçevesinde Sunulan ve Tekel  Niteliği Bulunan Mal ve Hizmetlerin Temini

Mevzuatın verdiği yetki çerçevesinde kamu kurum ve kuruluşlarınca veya kamu kurum ve kuruluşlarının denetim ve gözetimi altında bir imtiyaz hakkı dahilinde özel hukuk tüzel kişilerince sunulan ve tekel niteliği bulunan elektrik, şebeke suyu, doğalgaz, telefon hattı, resmi posta, resmi gazete gibi mal ve hizmetlerin 4734 sayılı Kanun hükümleri karşısındaki durumu incelendiğinde, bu tür mal ve hizmetlerin mahiyetleri gereği anılan Kanunda yer alan ihale usulleri ile temininin mümkün olmadığı sonucuna ulaşılmaktadır.

Zira söz konusu mal veya hizmetlerin üretim ve sunumu bunları üreten kurum ve kuruluşlara mevzuatın vermiş olduğu bir görev ve/veya yetkiye dayanmakta, bu mal veya hizmet tekel niteliğinde sunulmakta, sunum kuralları ilgili mevzuatlarında veya mevzuata dayalı bir yetki çerçevesinde ilgili kurum veya kuruluşlarca belirlenmektedir.

Söz konusu mal veya hizmetler bu nitelikleri dolayısıyladır ki piyasada alınır satılır durumda olmayıp, tarife fiyatları üzerinden, talep eden herkese sunulacak şekilde arz edilmektedir.

Açıklanan nedenlerle, mevzuatın verdiği yetki çerçevesinde kamu kurum ve kuruluşlarınca veya kamu kurum ve kuruluşlarının denetim ve gözetimi altında bir imtiyaz hakkı dahilinde özel hukuk tüzel kişilerince sunulan tekel niteliğindeki elektrik, su, doğalgaz, telefon hattı, resmi posta, resmi gazete gibi mal ve hizmetlerin, bu nitelikleri devam ettiği sürece, 4734 sayılı Kanunda yer alan ihale usulleri uygulanmaksızın ait oldukları mevzuat çerçevesinde temin edilmesi mümkün bulunmaktadır. 

Söz konusu mal ve hizmetlerin temini ile ilgili olarak daha önce tesis edilmiş abonelik sözleşmeleri uyarınca yapılan alımlar, gerek bu mal ve hizmetleri sunan kurum ve kuruluşların ve gerekse alımı yapan idarelerin kendi mevzuatları doğrultusunda abonelik sözleşmelerinin uygulanması ile ilgili periyodik ödemeler niteliğinde değerlendirilmelidir.

Ancak her durumda, anılan mal veya hizmetlerin belirtilen niteliklerinin değişmesi, bu çerçevede; mevzuatın veya imtiyaz hakkının verdiği üretim ve sunum yetkisinin kalkması, tekel niteliklerinin kalmaması gibi değişiklikler sonucu ihale edilebilir nitelik kazanmaları halinde 4734 sayılı Kanun hükümlerine göre temin edilmelerinin zorunlu olacağı hususu açıktır.

H. Diğer Hususlar

1- Tarımsal Amaçlı Kooperatiflerin kamu kaynaklarından kredi kullandırılmak suretiyle desteklenen projeleri için gerekli olan alımları 4734 sayılı Kanun kapsamında bulunmamaktadır.

2- Karayolu üzerinde başka kurum ve kuruluşlar tarafından çalışma yapılması halinde, yasal olarak Karayolları Genel Müdürlüğünden alınacak izin ve verilecek teknik yardım ile sonraki bakım onarım hizmetleri, 4734 sayılı Kanuna tabi olmaksızın bu kurum veya kuruluşlar ile Karayolları Genel Müdürlüğü arasında doğrudan sözleşme yapılmak suretiyle temin edilebilecektir.

3- 4911 sayılı Sivil Hava Araçları Üçüncü Şahıs Mali Mesuliyet Sigortasının Ticari Olarak Temin Edilemeyen Kısmının Devlet Garantisi İle Karşılanması Hakkında Kanun hükümlerine göre Sivil Hava Araçları Üçüncü Şahıs Mali Mesuliyet Devlet Garantisi Hesabından risk transferi yapılmasına yönelik ve diğer alımlara ilişkin gerçekleştirilecek ihaleler 4734 sayılı Kanun kapsamında yer almaktadır.

III- İstisnalara İlişkin Düzenlemeler:

1- Kanun kapsamına giren kuruluşlar, kuruluş amacı veya mevzuatı gereği işlemek, değerlendirmek, iyileştirmek veya satmak üzere, tarım ve hayvancılıkla ilgili ürün alımlarını; müstahsil, ilk işleme niteliğindeki işletme ve tesisleri işleten üreticiler ve bunların ortağı bulundukları tarımsal amaçlı kooperatifler ile üretici birliklerinden, ayrıca Tarım İşletmeleri Genel Müdürlüğünden, Atatürk Orman Çiftliğinden ve fidan alımlarını Çevre ve Orman Bakanlığından; kendi belirleyecekleri esas ve usuller çerçevesinde 4734 sayılı Kanunun 3 üncü maddesinin (a) bendi kapsamında yapabilecektir. Kurumun bu hususa ilişkin esas ve usulleri belirleme görevi bulunmamaktadır.

2- Millî Savunma Bakanlığı Akaryakıt İkmal ve Nato Pol Tesisleri İşletme Başkanlığı tarafından yapılacak alımların 4734 sayılı Kanunun 3 üncü maddesinin (b) bendi ve 24/12/2002 tarihli ve 2002/5143 sayılı Bakanlar Kurulu Kararnamesi Eki Esaslar kapsamında olup olmadığı ve dolayısıyla tedarik faaliyetlerinin bu Kararname Eki çerçevesinde Bakanlığa bağlı birimlerin hangileri tarafından yürütüleceğinin anılan Kararnamenin kapsam maddesi içerisinde değerlendirilmesi gerekmektedir.

3- 4734 sayılı Kanunun 2 nci maddesinin (b) bendi uyarınca Kanun kapsamında bulunan Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığının sermayesinin yarısından fazlasına sahip olduğu ve bağlı ortaklığı statüsündeki TPIC (Turkish Petroleum International Company) ve TPOC (Turkish Petroleum Overseas Company) adlı şirketler, 4734 sayılı Kanunun 2 nci maddesinin (d) bendi uyarınca Kanun kapsamında bulunmakta; ancak, sermayesinin yarısından fazlası Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığına ait TPOC ve TPIC adlı şirketlerin yurtdışındaki faaliyetlerine ilişkin mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin 4734 sayılı Kanunun 3 üncü maddesinin (d) bendi gereği “istisna” kapsamında değerlendirilmesi gerekmektedir.

4- Tarım Bakanlığına bağlı enstitü ve üretme istasyonları niteliği taşımayan Tarım İşletmeleri Genel Müdürlüğünün ürettiği mal ve hizmetlerin 4734 sayılı Kanun kapsamındaki idarelerce alınması işi, 4734 sayılı Kanunun 3 üncü maddesinin (e) bendi kapsamında yer almamaktadır.

5- 4734 sayılı Kanun kapsamına giren kuruluşların, Tarım ve Köyişleri Bakanlığına bağlı olmakla birlikte, enstitü ve üretme istasyonlarından olmaması nedeniyle, Atatürk Orman Çiftliği Müdürlüğünden yapacakları mal ve hizmet alımları Kanunun 3 üncü maddesinin (e) bendi kapsamında yer almamaktadır.

6- 4734 sayılı Kanunun 3 üncü maddesinin (f) bendinde sözü edilen ulusal araştırma ve geliştirme kurumlarının;

(a) Ulusal alanda ve münhasıran araştırma geliştirme faaliyetleri yürütmek amacı ile kanunla kurulan kurumlar veya,

(b) Bilimsel özerkliğe ve kamu tüzel kişiliğine sahip yüksek düzeyde eğitim-öğretim, bilimsel araştırma, yayın ve danışmanlık yapan yükseköğretim kurumları,

Olarak değerlendirilmesi gerekmektedir.

Bu belirlemeler çerçevesinde ulusal alanda ve münhasıran araştırma geliştirme faaliyetleri yürütmek amacı ile kanunla kurulan kurum niteliğindeki Türkiye Bilimsel ve Teknik Araştırmalar Kurumu, Yüksek Öğretim Kurumu, Türkiye Atom Enerjisi Kurumu, Atatürk Kültür Dil ve Tarih Yüksek Kurumu, Türk Tarih Kurumu, Atatürk Araştırma Merkezi, Türk Dil Kurumu ve Atatürk Kültür Merkezi ile Küçük ve Orta Sanayi Geliştirme Başkanlığının yürüttüğü ve desteklediği araştırma geliştirme projeleri için gerekli olan mal ve hizmet alımları 4734 sayılı Kanunun 3 üncü maddesinin (f) bendi gereği istisna kapsamında yer almaktadır.

Aile ve Sosyal Araştırmalar Genel Müdürlüğü, ayrı bir tüzel kişilik olarak ülke çapında ve münhasıran araştırma ve geliştirme faaliyetlerini yürütmek üzere Kanunla kurulmuş olup, araştırma ve geliştirme projeleriyle ilgili mal ve hizmet alımları, 4734 sayılı Kanunun Geçici 4 üncü maddesi uyarınca anılan kurum tarafından hazırlanıp Kurulun uygun görüşü üzerine Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulacak esas ve usuller çerçevesinde gerçekleştirileceğinden, Aile ve Sosyal Araştırmalar Genel Müdürlüğü anılan Kanunun 3 üncü maddesinin (f) bendi gereği istisna kapsamında yer almaktadır.

Türkiye’de yer altı kaynaklarının aranması, bulunması, değerlendirilmesi ve bu alanda gerekli eğitimin, bilimsel araştırmaların yapılması amacıyla kanunla kurulan Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü, münhasıran araştırma geliştirme faaliyetleri yürütmek amacı ile kurulan kurumlardan olduğundan, Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü tarafından yürütülen araştırma-geliştirme projeleri için gerekli mal ve hizmet alımları, 4734 sayılı Kamu İhale Kanununun 3 üncü maddesinin (f) bendinde  belirtilen istisna kapsamındadır.

Ülkenin iktisadi, sosyal ve kültürel faaliyetleriyle ilgili istatistikleri derlemek, değerlendirmek ve yayımlamak amacıyla kanunla kurulan Devlet İstatistik Enstitüsünün, münhasıran araştırma geliştirme faaliyetleri yürütmek amacı ile kurulan kurumlardan olmadığı ve bu nedenle Devlet İstatistik Enstitüsü Başkanlığı tarafından yürütülen araştırma projeleri için gerekli mal ve hizmet alımları ile 219 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 35/B maddesi hükmündeki işlerle ilgili mal ve hizmet alımları 4734 sayılı Kamu İhale Kanununun 3 üncü maddesinin (f) bendinde  belirtilen istisna kapsamında bulunmamaktadır.

Başbakanlık Kadının Statüsü Genel Müdürlüğü’nün yapısı ve faaliyetleri incelendiğinde bu faaliyetlerin, araştırma-geliştirme faaliyetleri kapsamında olmadığı ve anılan Genel Müdürlüğün tüzel kişiliğinin bulunmadığı gibi, münhasıran araştırma-geliştirme kurumu olarak kurulmadığı da anlaşılmaktadır. Bu nedenle 4734 sayılı Kanunun 3 ncü maddesinin (f) bendindeki istisna hükmü Başbakanlık Kadının Statüsü Genel Müdürlüğü’nü kapsamamakta ve 5251 Sayılı Kadının Statüsü Genel Müdürlüğünün Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanunun 24 üncü maddesinde belirtilen hizmetlerle ilgili mal ve hizmet alımları 4734 sayılı Kanunun 3 üncü maddesinin (f) bendinde  belirtilen istisna kapsamında bulunmamaktadır.

 Tarım ve Köyişleri Bakanlığına bağlı bulunan ve Bakan oluru ile kurulan, Araştırma Enstitüsü niteliğindeki Narenciye ve Seracılık Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü 4734 sayılı Kanunun 3 üncü maddesinin (f) bendinde öngörüldüğü üzere ulusal araştırma geliştirme kurumu niteliğinde bulunmadığından, bu Enstitünün yürüttüğü projeler için ihtiyaç duyulacak mal ve hizmet alımları 4734 sayılı Kanunun 3 üncü maddesinin (f) bendi kapsamında yer almamaktadır.

Ulusal alanda ve münhasıran araştırma geliştirme faaliyetleri yürütmek amacı ile kanunla kurulan kurum niteliği taşımayan Tarım ve Köyişleri Bakanlığı Tarımsal Araştırmalar Genel Müdürlüğünün yürüttüğü ve desteklediği araştırma geliştirme projeleri için gerekli olan mal ve hizmet alımları 4734 sayılı Kanunun 3 üncü maddesinin (f) bendi gereği istisna kapsamında yer almamaktadır.

Münhasıran araştırma geliştirme faaliyetlerini yürütmek amacıyla kurulmayan, idarelerin bünyesinde yer alan araştırma geliştirme birimlerinin faaliyetleri Kanunun 3 üncü maddesinin (f) bendi kapsamında bulunmamaktadır.

Bu çerçevede; Deprem Araştırma Dairesi Başkanlığının tek başına bir tüzel kişiliği bulunmadığı, Bayındırlık ve İskan Bakanlığı içinde bir birim olarak faaliyet gösterdiği ve kendi görev alanı ile ilgili araştırmalar yürüttüğü için Kanunun 3 üncü maddesinin (f) bendi bakımından kurum olarak Bayındırlık ve İskan Bakanlığının dikkate alınması zorunlu olup, söz konusu Bakanlık münhasıran araştırma geliştirme faaliyetleri yürütmek amacı ile kurulmadığından  Bayındırlık ve İskan Bakanlığı Afet İşleri Genel Müdürlüğü Deprem Araştırma Dairesi Başkanlığı Kanunun 3 üncü maddesinin (f) bendi kapsamında bulunmamaktadır.

IV- 4734 sayılı Kanunun 3 üncü Maddesinin (g) Bendine İlişkin Açıklamalar

Kanunda belirtilen idarelerce, anılan maddeye ilişkin olarak, Kuruma yapılacak istisna tekliflerinin değerlendirmeye alınabilmesi için taleplerin aşağıda belirtilen şekilde yapılması gerekmektedir:

a) Sadece 4734 sayılı Kanunun 2 nci maddesinin birinci fıkrasının (b) ve (d) bendinde belirtilen kuruluşlar ile enerji,su ulaştırma ve telekomünikasyon sektöründe faaliyet gösteren teşebbüs işletme ve şirketler istisna talebinde bulunabileceklerinden, başvuruda bulunacak idarelerin anılan madde kapsamında olduğunu tevsik eden belgeleri taleplerinin ekinde sunmaları gerekmektedir.

b) Anılan idarelerin kuruluşlarına ilişkin mevzuatlarına (ana statü, ana sözleşme v.b.) dayalı olarak görevleri ve faaliyet alanları da belirtilmek suretiyle ticari ve sınai faaliyetleri açık şekilde  belirtilecektir.

c) İdarelerin söz konusu ticari ve sınai faaliyetleri çerçevesinde doğrudan mal ve hizmet üretimine veya ana faaliyetlerine yönelik ihtiyaçlarının temini için yapacakları mal veya hizmet alımları ana başlıklar altında toplanmak suretiyle, ekli örneğe (EK: 1) uygun olarak hazırlanacak formlarda belirtilecek, bu formların her sayfası idarelerin yetkili kişileri tarafından imzalanarak onaylanacaktır. Söz konusu talep formları ayrıca Word veya Excel dosyası halinde disketle birlikte  gönderilecektir.

d) Ayrıca, yıllık işletme bütçesi, kapasite raporu gibi  yukarıda belirtilen hususlar tevsik edici belgelerin de taleplerle birlikte gönderilmesi gerekmektedir.

e) Söz konusu taleplerde yer  verilecek mal ve hizmetlerin, bu idarelerin ticari ve sınai faaliyetleri çerçevesinde doğrudan mal ve hizmet üretimine veya ana faaliyetlerine yönelik ihtiyaçlarının temini kapsamında, makine-teçhizat, ilk madde ve malzeme (ilk madde, yardımcı madde, ana malzeme, diğer işletme malzemesi ve bunlara ilişkin yedekler) ve dışardan sağlanan fayda ve hizmetler gibi doğrudan üretim süreci ile ilgili mal alımları ve hizmet alımları ile sınırlı tutulması, üretim süreci ile ilgili olmayan ve bu idarelerin dışındaki diğer idarelerce de ihtiyaç duyulan üretimle dolaylı ilişkilendirilebilecek ve /veya genel nitelikteki mal ve hizmet alımlarına taleplerde yer verilmemesi gerekmektedir.

f) Kanunun 3 üncü maddesinin (g) bendinde sadece ticari ve sınai faaliyetler çerçevesinde doğrudan mal ve hizmet üretimine veya ana faaliyetlere yönelik ihtiyaçların temini için yapılacak mal veya hizmet alımlarına ilişkin istisna hükümleri düzenlendiğinden, Kuruma yapılacak başvurularda yapım işlerine yer verilmemesi gerekmektedir. Bazı başvurularda doğrudan yapım işi için istisna talep edilmemekle birlikte, yapım işi  kapsamında kullanılacak mal kalemleri ile yapım işi  için gerekli işçilik/taşeron vb. hizmetlere istisna talep edildiği görülmektedir.Ancak, bu tür mal ve hizmet kalemleri birlikte değerlendirildiğinde istisna kapsamında yapım niteliğindeki işlerin gerçekleştirebileceği anlaşıldığından ve Kanunun amir hükmüne aykırı olan bu tür taleplerin kabul edilmesi mümkün bulunmadığından, Kuruma yapılacak başvurularda bu nitelikteki taleplere yer verilmemesi gerekmektedir.

g) Yaklaşık maliyeti 4734 sayılı Kanunun 3 üncü maddesinin (g) bendindeki parasal limitin altında olduğu için anılan Kanuna tabi olmadan yapılan bir mal ve hizmet temininde  sözleşme bedeli bu limiti aşarsa işlem iptal edilecek ve yaklaşık maliyet yeniden değerlendirilerek bu değerlendirme sonucunda hesaplanan yeni yaklaşık maliyet tutarına göre istisna kapsamında veya anılan Kanun kapsamında işlem yapılacaktır. Yeniden hesaplanan yaklaşık maliyete göre tekrar istisna kapsamında işlem yapılmış ve yine sözleşme bedeli Kanunun 3 üncü maddesinin (g) bendindeki parasal limiti aşmışsa işlem tekrar iptal edilecektir.      

h) 4734 sayılı Kanunun 3 üncü maddesinin (g) bendine göre; aynı Kanunun 2 nci maddesinin birinci fıkrasının (b) ve (d) bentlerinde sayılan kuruluşların, ticari ve sınai faaliyetleri çerçevesinde; doğrudan mal ve hizmet üretimine veya ana faaliyetlerine yönelik ihtiyaçlarının temini için yapacakları, Hazine garantisi veya doğrudan bütçenin transfer tertibinden aktarma yapmak suretiyle finanse edilenler dışındaki yaklaşık maliyeti ve sözleşme bedeli iki trilyon üçyüz milyar Türk Lirasını (üçmilyon yediyüzdoksanaltıbin beşyüzyetmişbir Yeni Türk Lirasını) aşmayan mal veya hizmet alımları, ceza ve ihalelerden yasaklama hükümleri hariç bu Kanuna tâbi değildir.

Diğer taraftan 4964 sayılı Kanunun, 4734 sayılı Kanuna eklenemeyen Geçici 1 inci maddesinin ikinci fıkrasında ise;

“4734 sayılı Kanunun 3 üncü ve geçici 4 üncü maddelerinde bu Kanunla yapılan değişikliklerden dolayı hazırlanması ve yürürlüğe konulması gereken esas ve usuller, bu Kanunun yayımlandığı tarihten itibaren otuz gün içinde hazırlanır ve yürürlüğe konulur. Bu düzenlemelerin yayımlanmasına kadar idareler, 4734 sayılı Kanunun bu Kanunla değiştirilmeden önce yürürlükte bulunan 3 üncü ve geçici 4 üncü maddeleri gereği hazırlanan ve yürürlüğe konulan esas ve usulleri uygulamaya devam ederler. 4734 sayılı Kanunun 3 üncü maddesinin (g) bendindeki istisna hükmünden yararlanan kuruluşların sözleşme altında yüklenici oldukları yapım işi alımları da on yıl süreyle aynı bentte öngörülen istisna hükümlerine tabidir.”,

Hükmü bulunmaktadır.

Yukarıda belirtilen Kanun hükümleri çerçevesinde yapılan değerlendirme sonucunda aşağıdaki hususların belirtilmesine gerek görülmüştür:

1- 4734 sayılı Kanunun 3 üncü maddesinin (g) bendindeki istisna hükmünden yararlanan kuruluşlar, sözleşme altında yüklenicisi oldukları yapım işini gerçekleştirmek için ihtiyaç duydukları yapım işi alımlarıyla sınırlı olarak 4964 sayılı Kanunun Geçici 1 inci maddesindeki hükümden yararlanabileceklerdir.

2- 4734 sayılı Kanun kapsamında bulunan ve anılan maddede belirtilen bazı kuruluşların yüklenici sıfatıyla üstlendikleri yapım işlerine ilişkin yapım işi alımlarından, sadece üstlenilen işin yapılması için gerekli olan her türlü mal ve hizmet alımları ile söz konusu işin bir kısmının alt yükleniciye yaptırılmasının anlaşılması gerekmektedir.

Anılan kuruluşların; sözleşme altında yüklenici oldukları yapım işlerinin tutarı 3 üncü maddenin (g) bendinde belirtilen parasal limitin altında olsa bile, işin tamamını alt yüklenicilere yaptırmaları sözleşmenin devri anlamına geleceğinden, esas sözleşmenin 4734 sayılı Kanuna tabi olması durumunda bunun mümkün olmadığı, bunun dışındaki durumlarda ise ilgili mevzuata göre hareket edilmesi gerekmektedir.

3- Söz konusu kuruluşların sözleşme altında yüklenici oldukları yapım işinin gerçekleştirilmesi için ihtiyaç duydukları yapım işi alımlarının on yıl süreyle aynı bentte öngörülen istisna hükümlerine tabi olduğu dikkate alındığında, bu sürenin, 4964 sayılı Kanunun yürürlük tarihi olan 15/8/2003 tarihinden itibaren hesaplanması gerekmekte olup, bu çerçevede söz konusu hükme tabi kuruluşlar bakımından;

a) Anılan Kanunun yürürlük tarihinden önce yüklenici olarak üstlendikleri yapım işleri için de bu hükmün 15/8/2003 tarihinden itibaren uygulanması gerekmektedir.

b) Kanunda öngörülen on yıllık sürenin 15/8/2013 tarihinde sona ereceği dikkate alındığında, bu tarihten önce yüklenici olarak üstlenilen işler bakımından bu hükmün uygulaması belirtilen tarihte sona erecek olup, madde kapsamında yapılacak yapım işi alımlarının, bu tarihten sonrasına da taşacak şekilde gerçekleştirilmesi mümkün bulunmamaktadır.

4- Bu kapsamda gerçekleştirilecek yapım işi alımları, 3 üncü maddenin (g) bendinde belirtilen limite tabi olduğundan, iş artışı yoluyla bu limitin aşılması mümkün bulunmamaktadır.

5- Söz konusu alımların, esas sözleşmede bulunan alt yüklenici ile ilgili hükümlerin uygulanmasını engellemeyecek şekilde, söz konusu kuruluşun ilgili mevzuatında öngörülen alım yöntemleri çerçevesinde gerçekleştirilmesi gerekmektedir.

6- Söz konusu idarelerce, anılan istisna hükmü çerçevesinde gerçekleştirilecek yapım işi alımlarına ilişkin olarak uygun görüş için Kuruma başvurulmasına gerek bulunmamakta olup, anılan istisna kapsamında yapılacak yapım işi alımlarının sözleşme altında yüklenici oldukları yapım işi alımları ile sınırlı tutulmasındaki sorumluluk idarelerde bulunmaktadır.

V- Tanımlar

A. Ağaçlandırma, Erozyon Kontrolü ve Fidan Dikim İşlerinin Niteliği

4734 sayılı Kanunun “Tanımlar” başlıklı 4 üncü maddesinde, “Hizmet: Bakım ve onarım, taşıma, haberleşme, sigorta, araştırma ve geliştirme, muhasebe, piyasa araştırması ve anket, danışmanlık, mimarlık ve mühendislik, tanıtım, basım ve yayım, temizlik, yemek hazırlama ve dağıtım, toplantı, organizasyon, sergileme, koruma ve güvenlik, mesleki eğitim, fotoğraf, film, fikri ve güzel sanat, bilgisayar sistemlerine yönelik hizmetler ile yazılım hizmetlerini, taşınır ve taşınmaz mal ve hakların kiralanmasını ve benzeri diğer hizmetleri,”

“Yapım: bina, karayolu, demiryolu, otoyol, havalimanı, rıhtım, liman, tersane, köprü, tünel, metro, viyadük, spor tesisi, alt yapı, boru iletim hattı, haberleşme ve enerji nakil hattı, baraj, enerji santrali, rafineri tesisi, sulama tesisi, toprak ıslahı, taşkın koruma ve dekapaj gibi her türlü inşaat işleri ve bu işlerle ilgili tesisat, imalat, ihzarat, nakliye, tamamlama, büyük onarım, restorasyon, çevre düzenlemesi, sondaj, yıkma, güçlendirme ve montaj işleri ile benzeri yapım işleri,” şeklinde tanımlanmıştır.

4734 sayılı Kanun, hizmet alımı ve yapım işlerini tanımlarken işleri sayma yöntemiyle belirlemiş ve sayılan işlere benzer işleri de söz konusu iş kapsamında kabul etmiştir. Yapım işleri arasında sayılmayan bir işin yapım işi sayılabilmesi için, bu işin yapılma tekniğinin ismen sayılan işlere benzerliği yanında, uygulama projesini ya da kesin projeyi de kapsayan teknik şartname gerektirmesi, yapım müteahhidinin uzmanlık alanına giren işlerden olması, vasıfsız işgücünden ziyade malzeme, makine ve ekipman girdisinin ağırlıklı olduğu işlerden olması ve istisnalar dışında, fen ve sanat kurallarına uygun olarak bir eserin meydana getirilmesi gereğinin bulunması gerekmektedir.

Bu çerçevede, gerek hizmet alımı gerekse yapım işleri arasında ismen sayılmayan ağaçlandırma, erozyon kontrolü ve fidan dikim işlerinin, yapım işinin gerektirdiği uygulama projesi veya kesin proje gerektirmeyen, yaptırılacak işin uzman tarafı olan yapım müteahhidine ihtiyaç bulunmayan, malzeme, makine ve ekipmandan ziyade vasıfsız işgücü girdisinin ağırlıklı olduğu ve yaptırılacak işin uygulama projesini veya kesin projesini de kapsayan teknik şartnamesine göre fen ve sanat kurallarına uygun olarak bir eserin meydana getirilmesi gereği bulunmayan işler olduğundan, ağaçlandırma, erozyon kontrolü ve fidan dikim işinin “hizmet” tanımı kapsamında değerlendirilmesi gerekmektedir.

B. İhale Yetkilisi ve İhale Komisyonu

4734 sayılı Kanun kapsamındaki bazı idarelerce, ihale yetkilisinin kim olacağı hususunda Kurumdan görüş talep edilmektedir. 4734 sayılı Kanunun “Tanımlar” başlıklı 4 üncü maddesinde “ihale yetkilisi”; idarenin, ihale ve harcama yapma yetki ve sorumluluğuna sahip kişi veya kurulları ile usulüne uygun olarak yetki devri yapılmış görevlileri olarak belirlenmiştir. İdarelerin bu yetkilerine sahip kişi, kurul veya görevlileri ise, kendi mevzuatlarında belirlenmektedir. Bu nedenle, idarenin tabi olduğu mevzuat çerçevesinde, ihale yetkilisinin idarelerce belirlenmesi gerekmektedir.

İhale yetkilisi, ihaleyi gerçekleştirmek üzere 4734 sayılı Kanunun 6 ncı maddesi gereğince, ihale ilk ilan veya davet tarihini izleyen en geç üç gün içinde ihale komisyonunu oluşturur. İhale komisyonu; biri başkan olmak üzere, ikisinin ihale konusu işin uzmanı olması şartıyla, idare personelinden en az dört kişinin, genel ve katma bütçeli kuruluşlarda maliye memurunun, diğerlerinde ise muhasebe veya mali işlerden sorumlu bir personelin katılımıyla, tek sayı olmak üzere en az beş kişiden oluşacak şekilde ve komisyonun eksiksiz toplanacağı dikkate alınarak, asıl üyeler ile bu üyelerin yerine geçecek aynı niteliklere sahip yedek üyelerin isimleri belirtilmek suretiyle oluşturulur. İhale komisyonunun eksiksiz olarak ihaleyi sonuçlandırabilmesi için yedek üyeler tespit edilirken ihale konusu işin uzmanı ile maliye memuru/muhasebe veya mali işlerden sorumlu personel yerine geçecek en az birer yedek üye belirlenmelidir.

Yedek üyelerin asıl üyelerin taşıması gereken özellikleri haiz olması gerekir. Bir makamdaki görevi nedeniyle ihale komisyonunda görevlendirilen kişinin o görevinden herhangi bir şekilde ayrılması sonucu komisyon üyeliğinden de ayrılmak zorunda kalması halinde ayrılan personelin yerine atanan kişi değil, o asıl üyenin yedeği ile ihaleye devam edilmesi ve herhangi bir nedenle asıl üyenin yerine geçen yedek üyenin ihale sonuçlanıncaya kadar komisyon üyeliğine devam etmesi gerekmektedir. İhaleyi yapan idarede yeterli sayı veya nitelikte personel bulunmaması halinde, bu Kanun kapsamındaki idarelerden komisyona üye alınabilir.

İhaleyi gerçekleştiren ihale komisyonu üyeleri söz konusu ihaleye ilişkin olarak  yapılan sözleşme sonucunda teslim edilecek mal ve hizmet alımları ile yapım işleriyle ilgili muayene ve kabul komisyonunda veya kontrol teşkilatında görev alabilir. Ancak yapılan bir sözleşme ile ilgili olarak kontrol teşkilatında yer alan görevliler, sözleşme sonucunda hizmet alımları ve yapım işleriyle ilgili muayene ve kabul komisyonunda görev alamazlar.

İhale yetkilisi ihale komisyonunda görev alamaz. Kurulların ihale yetkilisi olduğu durumlarda da kurul üyeleri ihale komisyon üyesi olamazlar.

İhale komisyonu başkan ve üyeleri çekimser oy kullanamazlar ve verdikleri oy ve kararlardan sorumludurlar. Bu nedenle, çoğunluk görüşüne katılmayanların karşı oylarını ve gerekçesini komisyon kararına yazarak imzalamaları gerekmektedir. İhale komisyonunun eksiksiz toplanıp karar vereceği dikkate alınarak eksik üyeli ihale komisyon kararı alınmamalıdır.

Ayrıca ihale komisyonları teklif veya başvuru kapsamında yer alan belgelerin doğruluğunu teyit için gerekli gördükleri belge ve bilgileri gerek isteklilerden gerekse ilgili mercilerden isteyebileceklerdir.

C. Bakım ve Onarıma İlişkin İhaleler

4734 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinde büyük onarım yapım tanımı içinde, bakım ve onarım ise hizmet tanımı içinde sayılmıştır. Bütçe tertiplerine bakılmaksızın makine ve ekipmanın bakım ve onarımının hizmet alımı, küçük onarımlar da dahil olmak üzere yapıma ilişkin onarımların ise yapım işi olarak ihale edilmesi gerekmektedir.

D. Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası

Sigorta hizmetleri, 4734 sayılı Kanunun 4 üncü maddesindeki hizmetler kapsamında yer aldığından anılan Kanuna göre ihale edilmesi gerekmektedir. 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu uyarınca yaptırılması zorunlu olan mali sorumluluk sigortası ihalelerinde, idareler araç sayısı ve plaka numarasını belirteceklerdir. İstekliler idari şartnamede yer alan araç sayısı, aracın kayıtlı olduğu il ve aracın hasarsızlık oranını dikkate alarak teklif verecektir.

İdarelerce, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu uyarınca yaptırılması zorunlu mali sorumluluk sigortası ihalelerinde; yaklaşık maliyetin hesaplanması, ihale dokümanının hazırlanması ve tekliflerin değerlendirilmesinde, Hazine Müsteşarlığınca hazırlanan ve Müsteşarlığın bağlı bulunduğu Devlet Bakanlığınca onaylanarak yayımlanan  Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Tarife ve Talimatının esas alınması gerekmektedir.

VI- Vergiler ve Yeni Türk Lirası

A. Vergiler

 a) 4734 sayılı Kanunun 9 uncu maddesine göre Katma Değer Vergisi yaklaşık maliyet hesabına dahil edilmeyeceğinden; Kanunun 8 inci maddesinde yer alan eşik değerler ile muhtelif maddelerde yer alan parasal sınırların uygulanmasında Katma Değer Vergisi (KDV) dikkate alınmayacaktır.

b) 5281 sayılı Kanunun 1 inci maddesi ile, 488 sayılı Damga Vergisi Kanununun 15 inci maddesinde yapılan değişiklik sonucunda, pul yapıştırma suretiyle damga vergisi ödemesi uygulaması kaldırılmış; aynı Kanunun 7 nci maddesi ile de, 488 sayılı Kanuna ekli (1) sayılı Tablo değiştirilmiştir. Böylece daha önce damga vergisine tabi kimi kağıtlar damga vergisine tabi olmaktan çıkarıldığından, teklif nameler ile belli parayı ihtiva etmeyen taahhütnameler ve mukavelenameler damga vergisine tabi olmayacaktır.

Yapılan bu değişikliklere göre, ihale uygulamalarında teklif mektubu ile ihaleye katılım belgeleri arasında isteklilerce sunulması gereken taahhütnameler ve beyannamelere damga pulu yapıştırılmasına gerek bulunmamaktadır.

B. Yeni Türk Lirası Uygulaması

5083 Sayılı Türkiye Cumhuriyeti Devletinin Para Birimi Hakkında Kanunun 1/1/2005 tarihinde yürürlüğe girmiş olması sebebiyle  4734 sayılı Kanunda teminat olarak kabul edilecek değerler arasında sayılan ve bankalarca düzenlenecek teminat mektupları ile isteklilerce verilecek teklif mektupları, yine 4734 sayılı Kanunun 10 uncu maddesinde sayılan ve ihale konusu işle bağlantılı olarak istenilen ekonomik ve mali yeterlik ile mesleki ve teknik yeterliğe ilişkin belgeler ile benzeri belgelerin Türk Parası üzerinden düzenlendiği hallerde bunlardan 1/1/2005 tarihinden sonrasına ilişkin olanların, Yeni Türk Lirası üzerinden düzenlenmesi ve ihaleyi yapan idareler tarafından da bu belgelerin Yeni Türk Lirası üzerinden düzenlenmiş olması esastır.

Anılan Kanunun “Türk Lirasına yapılan atıflarda değişiklik” başlıklı 3 üncü maddesinde; Kanunlarda ve diğer mevzuatta, idari işlemlerde, yargı kararlarında, her türlü hukuki muamelelerde, kıymetli evrak ve hukuki sonuç doğuran diğer belgeler ile ödeme ve değişim araçlarında Türk Lirasına veya liraya yapılan atıfların, bir milyon Türk Lirası (1.000.000 TL) eşittir bir Yeni Türk Lirası (1 YTL) değişim oranında Yeni Türk Lirasına yapılmış sayılacağı ve Geçici 3 üncü Maddesinde; 1/1/2005-31/12/2005 tarihleri arasında, bütün mal ve hizmet bedellerinin, etiket ve tarife listelerinde Türk Lirası ve Yeni Türk Lirası üzerinden ayrı ayrı gösterilmesinin zorunlu olduğu hükme bağlanmıştır. Bu kapsamda 4734 sayılı Kanun ve ikincil mevzuatta Türk Lirasına yapılan atıflar; bir milyon Türk Lirası (1.000.000 TL) eşittir bir Yeni Türk Lirası (1 YTL) değişim oranında Yeni Türk Lirasına yapılmış sayılacaktır.

Bu çerçevede, TL üzerinden düzenlenmiş teklif mektubu da dahil olmak üzere istekliler tarafından sunulan her türlü belge idarelerce kabul edilecektir. Bu belgelerin değerlendirilmesi ise anılan Kanunun 3 üncü maddesi uyarınca yapılacak değişim üzerine bulunan miktarlar dikkate alınarak gerçekleştirilecektir. Bununla birlikte idarelerce ihalelere ilişkin olarak yapılan her türlü işlem YTL üzerinden kaydedilecektir.

VII- Eşik Değerler

A. Döner Sermayeli Kuruluşların Tabi Oldukları Eşik Değerler

Genel bütçeye dahil daireler ile katma bütçeli idarelere bağlı döner sermayeli kuruluşların mal ve hizmet alımlarında, 4734 sayılı Kanunun 8 inci maddesinde belirtilen hangi eşik değere tabi oldukları konusunun tereddüt oluşturduğu görülmektedir.

Anılan Kanun maddesinin (a) bendi, genel bütçeye dahil daireler ile katma bütçeli idarelerin mal ve hizmet alımlarında kullanılacak eşik değeri, (b) bendi Kanun kapsamındaki diğer idarelerin mal ve hizmet alımlarında kullanılacak eşik değeri belirlemektedir.

Bu çerçevede, genel bütçeye dahil daireler ile katma bütçeli idarelere bağlı döner sermayeli kuruluşların  mal ve hizmet alımlarında, tüzel kişilikleri olmamakla beraber Kanunda ayrı bir idare olarak sayılması ve bütçesinin farklı olması nedeniyle 4734 sayılı Kanunun 8 inci maddesinin (b) bendinde belirtilen eşik değere tab